CD extra's - Kerstnacht boven Bethlehem

In de kerstnacht boven Bethlehem sprak een engel uit de hemel. En hij maakte daar goed nieuws bekend: God is hier, zijn naam is Jezus! Op de Sint Maartensterp, aan de rand van het Friese Makkum, staat de Van Doniakerk. In 1660 gebouwd, pal naast de dijk van de toenmalige Zuiderzee. In februari 2021 - het moment dat we het kerstalbum opnemen - ligt er sneeuw. Een prachtige plek.

Enkele maanden voor de opnameweek draagt de kerkenraad van PKN Makkum deze kerk over aan een stichting, die het gebouw als culturele instelling gaat beheren. De kerkelijke gemeente is te klein geworden om dit gebouw te kunnen onderhouden. Voor steeds meer leden van protestantse en katholieke kerken is kerksluiting een pijnlijk herkenbaar verhaal.

Juist in deze prachtige kerk zijn nieuwe liederen vol hoop en belofte voor het eerst te horen. Waar kerken sluiten of juist actief zijn: Gods hoopvolle boodschap blijft klinken. In kerken, in huizen, maar vooral in onze harten: ‘Laat ons zingen door de eeuwen, engelen en mensen samen’. Het Kind van Bethlehem is geboren! Ere zij God, Sela DOWNLOAD MP3

Je kunt de liederen ook als mp3's downloaden voor op je computer of telefoon. Digitale muziekbestanden (mp3) Klik: 'rechtermuisknop' > 'opslaan als' om de bestanden op te slaan. DOWNLOAD EENVOUDIGE BLADMUZIEK De liederen zijn geschreven om samen te zingen! Download daarom hier de eenvoudige leadsheets.

Het is de bedoeling dat de bladmuziek wordt gebruikt. Doorsturen en kopiëren aanbevolen! Eenvoudige bladmuziek (pdf)

Downloads

Wiegelied

Zou Jezus, onze koning, als baby ook hebben gehuild? Was Hij ook wel eens ontroostbaar? Tobias vertelt dat hij veel voor zijn kinderen gezongen heeft, om ze in slaap te krijgen. Misschien hebben Jozef en Maria dat met Jezus ook wel eens gedaan. Soms weet je gewoon niet wat er aan de hand is als een kindje huilt. Maar waar ons verstand het niet meer weet, gaat muziek verder. Muziek spreekt de taal van het hart. Wiegelied is een Iers geïnspireerd lied en prachtig als intro van het album.

Kom tot ons, Heer (adventsgebed)

In 2016 stuurde James een mail aan tekstschrijver Hans Maat, met de vraag een adventsgebed te schrijven voor de kersttour, naar aanleiding van de woorden uit Jesaja 52: 7-9. Een tekst van verlangen en belofte. Het volk verlangt er naar gered te worden, veilig te zijn. Als Jezus komt, dan gebeurt dat. Jezus brengt redding en veiligheid, ook nu nog. Jesaja 52: 7-9 (NBV) 7. Hoe welkom is de vreugdebode die over de bergen komt aangesneld, die vrede aankondigt en goed nieuws brengt, die redding aankondigt en tegen Sion zegt: ‘Je God is koning!’ 8. Hoor! Je wachters verheffen hun stem, samen barsten ze uit in gejuich, want ze zien het met eigen ogen: de Heer keert terug naar Sion. 9. Breek uit in gejubel, ruïnes van Jeruzalem, want de Heer troost zijn volk, hij koopt Jeruzalem vrij.

Het lied is dus al wat langer geleden geschreven. Bezoekers van de kersttour 2016 kunnen zich misschien herinneren dat dit lied klonk bij de opening van de concerten. Als Adrian de opname terughoort, merkt hij op dat het lied toen een stuk langzamer werd gezongen. Dat was de invloed van Kinga. Kinga hield er erg van om liederen wat langzaam te zingen, Adrian om langzamer te spelen. Samen begonnen ze het lied en zo kwam het dat het tempo wat lager lag. Bij het componeren heeft James gekozen voor een melodie die goed zou klinken in grote kerken met veel galm, waarbij noten kunnen rondzingen en de klank een beetje mystiek is. Adrian heeft ook aan het lied meegewerkt: hij heeft het refrein bewerkt, waardoor het nog mooier en beter zingbaar werd. En voor de oplettende luisteraar: aan het eind van het lied zingt hij de baspartij met daarin een lage F, waar hij eigenlijk niet bij kan, zoals hij zelf aangeeft. Het geheim? Een opname vroeg in de ochtend. Net wakker is je stem het laagst..

Kerstnacht boven Bethlehem

Aan het eind van het schrijfproces lag er een prachtige verzameling liederen klaar voor het kerstalbum. Mooie, contemplatieve kerstliederen, maar een echte kerstklassieker ontbrak. Tekstschrijver Matthijn Buwalda ging aan de slag. Matthijn: “thuis op mijn schrijfkamer luisterde ik eerdere ideeën terug en ik kwam twee prachtige melodieën tegen die Adrian en James eerder hadden gemaakt voor andere liedjes. Die inspireerden mij en met het nodige kunst en vliegwerk is het samen gelukt om van die twee losse ideeën een nieuw lied te maken. Als tekstschrijver heb ik ernaar gezocht om het kerstverhaal opnieuw te vertellen, zodat het volop uitgezongen kan worden op een nieuwe melodie. Voor mij persoonlijk is die kerstnacht boven Bethlehem niet alleen een verhaal van lang geleden, maar een uitnodiging die nog elke nacht en elke dag voor iedereen geldt. Zelfs voor mij. Daarom ook de zinnen in het laatste couplet: ‘Is er iets of iemand ooit te klein voor de God die zelf een kind werd?’ Liefde kent bij Hem geen grenzen!”

Adrian is heel blij met het resultaat. Ook hij spreekt van een ‘avontuur’ als we het hebben over het schrijfproces. Verschillende eerder geschreven teksten en melodieën zijn in een lied gestopt, nieuwe zijn toegevoegd en alles is op zijn plek gevallen in de versie van Matthijn. Adrian: “toen Matthijn me het resultaat liet horen kreeg ik echt een ‘Eureka-gevoel’; dit móet het zijn! Niet wetende dat het zoveel zou worden gezongen. Op dit album staat een opname die wat kleiner, meer akoestisch, minder uitbundig, meer intiem is, zodat het beter bij de andere liederen van het album past. Maar omdat de band bij het afronden van de cd ontdekte dat ze toch wel de ‘oude’ versie zouden missen - en de luisteraars misschien ook - is de oorspronkelijke versie, zoals op single uitgebracht in 2020, als bonustrack toegevoegd.”

* Deze instructievideo is een van de video's die horen bij muziekboek Kerstnacht boven Bethlehem.

Gehuld in de stilte

‘Away in a manger’ is een bekend Engels kerstlied. De oudst bekende versie, die stamt uit 1885, staat in een Luthers tekstboek. Lange tijd werd gedacht dat de tekst van Maarten Luther zelf afkomstig was, omdat in dit tekstboek de titel van het lied luidde: "Luther's Cradle Hymn (Composed by Martin Luther for his children, and still sung by German mothers to their little ones)" (vertaling: Luthers gezang over het wiegje (Gecomponeerd door Maarten Luther voor zijn kinderen en nog steeds door Duitse moeders gezongen voor hun kinderen)). (Bron: Wikipedia)

Tekstschrijver Roeland Smith vertelt waarom Sela een vertaling heeft gemaakt van dit eeuwenoude lied: “Adrian speelde een prachtige versie van ‘Away in a manger’ voor mij en vroeg of we daar een nieuwe Nederlandse versie van konden maken voor Sela. Er was maar één manier om daarachter te komen: het proberen.” ‘Away in a manger’ is een lied waar je hart van opengaat. Het lied heeft ook iets troostends. De melodie legt daar het fundament voor. De Engelse tekst raakt misschien ook wel de kinder-snaar in ons. Het is een soort slaapliedje: het kindje Jezus slapend in de stal, met het vee om zich heen. Maar het troostende zit ook in het laatste couplet, waar een luikje open gaat naar het moment waarop wij met Jezus in de hemel zullen zijn. Daarmee is het lied thematisch ook behoorlijk divers.

Adrian en ik merkten dat deze diversiteit in het Nederlands te versnipperd overkwam en niet goed werkte. Dus besloten we meer vrijheid te nemen. Vrijheid om vanuit het Nederlands een tekst te maken, die past bij het troostrijke van de melodie. Vrijheid om beelden te kiezen uit het Engelse lied. Dat werd het beeld van Jezus, de koning van het heelal, die in een eenvoudige stal ligt te slapen. Hij is thuis bij ons. En het beeld van de hemel; dat er een moment zal zijn, waarop wij juist bij Hem thuis zullen zijn. We hopen dat het lied bij het luisteren en zingen troost en vrede mag geven!” %%div_break%%

Welkom hier bij ons

Tekstschrijver Harold ten Cate heeft de Nederlandse vertaling van dit lied gemaakt. Hij vertelt: “Adrian stuurde me een Engelstalig liedje toe, dat ik nog nooit gehoord had, met de vraag of ik een Nederlandse tekst wilde schrijven. Toen ik het beluisterde was ik meteen verkocht! De melodie is warm en zeer goed zingbaar, terwijl de tekst vol frisse, verrassende vondsten zit. Heel mooi komt erin uit hoe de komst van Jezus aan de ene kant 'langverwacht' was (aangekondigd in oude beloften van profeten) en aan de andere kant als een complete verrassing kwam. Niemand was er eigenlijk klaar voor! Er was zelfs geen fatsoenlijke kraamkamer of slaapplaats voor Hem. Toch kwam Hij. Hij werd zelfs één van ons, in een lichaam als dat van ons, zodat wij heilig en bevrijd van zonden konden terugkeren naar God. Ik ben erg blij met hoe het lied geslaagd is, met veel dank aan het tekstschrijvers team voor alle goede tips. Daarmee heb ik de eerste versie flink bijgeschaafd! Gaaf hoe we elkaar versterken en aanmoedigen.”

Eindelijk hier

Tijdens de schrijfsessies viel het tekstschrijver Harold ten Cate op dat er prachtige sfeervolle liederen van verwachting (advent) waren, maar dat er nog geen feestelijk lied was, waarbij blij uitgezongen kon worden dat Jezus echt gekomen ís (kerst). De belofte is na eeuwen hopen en wachten vervuld: Hij is hier, eindelijk hier!

Harold: “De uitdrukking 'wachtende woorden' kwam ik tegen in een theologisch boek van Ratzinger dat ik las. Ik schreef de tekst en stuurde die naar Frans en Peter met de vraag een uptempo lied te maken. Zij schreven een eerste melodie”. Frans: “Dat klopt, maar kort voor de opnamedatum traden we als band op in de Basiliek in Veenendaal. We hadden daar wat wachttijd en toen zijn Peter, Tobias en ik gaan zitten voor dit lied. Er ontstond een andere melodie en meer gevoel bij dit vrolijke kerstlied. De eerste verzen die we instrumentaal maakten waren erg ‘stuwend’ en qua stijl ‘rocky worship’. Om de haast uit het lied te halen en toch energie te geven kwam Peter met het idee om de stijl nog wat te veranderen, naar meer Ierse folk. Met een beetje verbeelding zie je bij het horen van het lied een Ierse pub voor je, waar gevierd wordt, waar bierglazen tegen elkaar klinken en waarbij je het goed hebt, geniet van de overvloed. Ook op die manier kan God zingend aanbeden worden. Het lied “Komt laten wij aanbidden” is bijvoorbeeld een heel gedragen lied en kerkelijk qua melodie. Dat is in dit lied wel even anders. Het klinkt wat ruiger.

Mijn wens is dat het lied een brug mag slaan naar mensen die onze muziek misschien een beetje te zacht of lief vinden. Harold: “Toen ik deze versie hoorde was ik blij verrast: wát een feest! Dit is misschien wel het vrolijkste Sela-liedje waar ik tot nu toe aan meegeschreven heb! Frans: “het is een blij en olijk lied en toch brengt het ook hoop voor de wereld. Zeker het laatste couplet: ‘wakker worden, bewust worden, Gods koninkrijk komt eraan, Zijn heerschappij breekt aan, omdat Hij gekomen is’. Het is een hele eenvoudige kerstboodschap, maar daar raakt hij mij wel. De verhalende coupletten en het refrein als reactie “komt laten wij!”is aanmoedigend, verbroederend. Deze sfeer, feestvierend, genietend, spreekt mij ontzettend aan.

O kindeke klein

‘O Kindeke klein’ is een vrije deelvertaling van het duitse kerstlied O Jesulein süss, O Jesulein mild van Valentin Thilo. De melodie is door Johann Sebastian Bach bewerkt.

Je hebt iets met zo’n oud kerstlied of niet. Voor Adrian is het niet alleen een oud kerstlied, maar ook een aanbiddingslied dat nog steeds raakt: “Ik geef U heel het harte mijn”, als ik dit zing of speel is dat voor mij echte aanbidding. Ik kan dit lied ook blíjven luisteren. Geen idee hoe dit komt, ik weet ook dat er mensen zijn die bij zulke oude, traditionele liederen afhaken. Wat betreft de muziek, Sela probeert op elk album altijd minimaal een lied te hebben met alleen orgel of wat vooral leunt op orgel. Het is altijd wel een uitdaging om te zorgen dat dit lied dan wel kleurt in het geheel. Maar als het even kan, stoppen we het orgel erin. Het sluit ook aan bij onze missie: we willen verschillende instrumenten en liedculturen gebruiken. En daar past ook een lied als dit en het orgel in.”

Maria, had je door?

‘Maria, had je door?’ is het meest aangevraagde niet-Sela-lied voor kerst vanuit de social media kanalen. Als we vragen welk kerstlied zeker gespeeld moet worden, dan wordt dit lied het vaakst genoemd. Daarom hebben we besloten een Sela-vertaling te maken.

Je kunt denken: er zijn toch al veel, mooie vertalingen van dit lied gemaakt. Waarom nog een vertaling maken? Tekstschrijver Roeland legt uit: “Bij iedere vertaling worden keuzes gemaakt. Want, om het ene aspect van de Engelse tekst recht te doen, zal een ander aspect moeten sneuvelen. Voor deze nieuwe vertaling wilden we kijken of de klank van de Engelse coupletten iets meer ruimte zou kunnen krijgen. Dat hoor je bijvoorbeeld terug in de klank van ‘that your baby boy…’ en ‘dat jouw baby ooit…’ Maar, door die constructie te kiezen, vallen ook weer veel andere mogelijkheden weg. De grootste uitdaging was het vinden van een mooie openingszin.”

‘Mary, did you know?’ is een vraag die ook een soort verwondering in zich draagt. De melodie ondersteunt dat heel mooi, met de hoogste toon op het werkwoord ‘know’. In het Nederlands is de woordvolgorde helaas anders: daar staat het werkwoord aan het begin van de zin en de melodie-nadruk valt op de vulwoordjes op de laatste lettergreep. Daardoor verdwijnt het vriendelijk-verwonderde aspect van de vraag. Roeland: “Je zou ook ruimte kunnen winnen door ‘Maria’ aan het begin weg te laten, maar dan ben je meteen heel ver bij de herkenningsregel van het lied vandaan. We hebben toen een tijd met de optie ‘Maria, stel je voor, dat jouw baby ooit…’ gewerkt. Daarmee bleef de verwondering heel sterk. En het paste goed op de melodie. Maar: de vraagvorm uit het origineel was verdwenen. En waar je in het origineel vanuit het nú aan Maria vraagt: ‘wist je toen?’ zou ‘stel je voor’ suggereren dat je zelf naar het verleden gaat en Maria daar aanspreekt. Dat was toch te ver bij de basisgedachte van het origineel vandaan. Al met al besloten we in de eerste twee regels telkens ‘Maria, had je door?’ te zingen, voor de naam en de vraag. En in de derde regel variëren we met ‘Kon jij al zien…’ waarin de vriendelijk-verwonderde toon de ruimte krijgt. We hopen dat deze vertaling bijdraagt aan het blijven of opnieuw genieten van dit mooie lied!”

O mensen, kom

Hoor de roep uit Bethlehem: o mensen, kom! Gods beloofde Zoon werd mens. O mensen, kom! Voor wie hoop en blijdschap mist, voor wie doolt in duisternis: Hij biedt hoop die eeuwig is. O mensen, kom! ... Peter met een grote trom voor, de hele band vooraan op rij op het podium, allemaal zingend en met minimale begeleiding. Een bijzonder moment en een mooie herinnering aan eerdere kerstconcerten waar Sela dit lied speelde.

‘O mensen, kom’ is een typische Christmas carol van Keith & Kristyn Getty, met een herhaalde uitnodiging. Het goede nieuws dat Jezus is gekomen, vraagt om een reactie: Kom! Kom bij Jezus, om hoop en blijdschap te vinden in een donkere wereld; om vergeving van je zonden te krijgen; liefde die bevrijdt. Maar vervolgens ook om veranderd te worden in mensen die leren leven zoals Hij: om door te geven wat Hij ons gaf en ook anderen uit te nodigen om bij Jezus die hoop en heelheid te vinden. Zoals de herders, of Hanna, in het evangelie van Lucas doen: zij vertellen aan iedereen die het maar wil horen, dat de Messias is gekomen. Roep het maar van de daken: O mensen, kom!

Naar het licht toe

Soms is liedschrijven zoeken en knokken. Tekstschrijver Matthijn bekent dat hij bij het schrijven van ‘Naar het licht toe’ de handdoek bijna in de ring had gegooid. Matthijn: “Dit lied heeft vele versies gekend. Het initiatief voor dit lied komt van Peter, maar tijdens een schrijfdag zijn we samen verder gaan werken. We hebben over en weer gebeld en gemaild, samen een dag aan de keukentafel van Peter gezeten, maar op de een of andere manier viel het lied niet in de plooi. Op de laatste schrijfdag voor dit kerstalbum keken Peter en ik samen nog een keer naar de tekst, want het gevoel dat het lied iets te vertellen had, verliet ons niet. Ik ben blij dat we dat hebben gedaan en ik hoop dat het lied voor veel mensen tot zegen zal zijn.’ %%div_break%%

In ons hart geboren

“Jezus, help ons iedere dag als U te leven!” Het gebed van dit lied.

Tekstschrijver Roeland Smith vertelt over de gedachten achter de liedtekst: “In Jezus kwam God zelf op de aarde, een aarde vol geweld en ellende. Geweld en ellende die voortkomen uit egoïsme of -iets zachter gesteld- uit de menselijke angst om tekort te komen. Met de geboorte van Jezus werd op die aarde definitief het zaad geplant van een nieuwe, vredevolle toekomst. God dichterbij dan ooit. In het lied 'In ons hart geboren' wordt dit als uitgangspunt gebruikt voor een metafoor: ons hart is er eigenlijk net zo aan toe als deze aarde: vervuld van angst en geneigd tot geweld. Het lied vraagt om een dagelijkse 'kerstervaring': dat het goddelijke kind van de vrede en de overgave aan God iedere dag in ons hart 'geboren wordt' oftewel: de ruimte krijgt. Iedere dag opnieuw het besef in ons: ons hart is de armoedige stal waarin Jezus zijn goede werk begint. En dat werk draagt vrucht: ons leven wordt door Hem en in Hem een teken van Gods liefde. Zo bidden we -via de kerstmetafoor- eigenlijk dit gebed: Jezus, help ons iedere dag als U te leven.”

In 2018 is ‘In ons hart geboren’ uitgebracht op single. Het is al even geleden maar Adrian herinnert zich dat het lied vrij snel stond: “Roeland had de tekst geschreven, ik maakte de melodie en het viel vlot in elkaar. Het lied werd online gezet en gespeeld tijdens de kersttour en het werd heel snel heel goed ontvangen. Daarom heeft Sela toen besloten er een single van te maken.”

Op het album ‘Kerstnacht boven Bethlehem’ wilde Sela iets bijzonders toevoegen aan het lied. Er is een hoge vrouwenstem toegevoegd; de stem van Anneke, die Alt is, maar ook goed hoog kan zingen. En het orgel is erbij gekomen. Een mooie toevoeging ten opzichte van het a cappella van de eerdere versie en mooi passend bij de stijl van het album.

Vrede voor wie het hoort

Bij Kerst en het kerstverhaal pak je snel naar Lukas 1 en 2 in de Bijbel. James las deze hoofdstukken en het raakte hem hoeveel je daar van God ziet. God zoekt mensen op, is met mensen bezig! Een engel komt naar Zacharias De heilige Geest komt over Johannes Een engel komt naar Maria De Geest komt over Maria Elizabeth wordt vervuld met de Geest Zacharias wordt vervuld met de Geest Een engel komt naar de herders toe Simeon wordt door de Geest naar de tempel geleid...

Acht keer brengt God deze mensen heel direct in beweging; binnen één jaar! En het gaat door: Anna, die profetische woorden spreekt, door de Geest, de doop van Jezus; sprankelend einde van hoofdstuk 2.

James: “Ik was erg onder de indruk van de God die beweegt. De God die actie onderneemt. De God die mensen inspireert en leidt. Zou hier een mooi lied uit kunnen komen? Ik besloot het aan onze tekstschrijver Roeland Smith voor te leggen.”

Roeland: “de verwerking van James gaf een mooi inzicht: tien momenten waarop God zijn woord spreekt, via een engel of door de Geest. En daarmee maakt Hij mensen tot deelnemers aan zijn reddingsplan. Het leek me mooi om James’ bijbelstudie zelf ook te beleven, nog voor we echt aan een lied zouden beginnen. Dat deed ik door bij ieder bijbelmoment een gedicht te schrijven. Nog zonder rijm of heel duidelijke vorm.

Pas daarna zijn we bij elkaar gingen zitten, en hebben we met onze gitaren en stemmen een melodie laten ontstaan. Daarmee kreeg de tekst ook weer een nieuwe richting. Kunnen we het lied zo maken, dat de zanger van nu zichzelf kan spiegelen aan de mensen van toen? Dat hun ervaring een houvast kan zijn voor ervaringen in ons eigen leven?

Zo kwamen we met een lied van zeker tien coupletten bij de rest van het schrijfteam aanzetten. En ja, dat was een beetje teveel van het goede… Al pratend en aftastend verkenden we de belangrijkste vraag: welke personages kunnen samen een mooi verhaal vertellen? En -werd door Matthijn gevraagd- waar is Jozef gebleven? Inderdaad: Jozefs hemelse bezoekers worden in Lukas niet genoemd, maar zijn aandeel is natuurlijk wel belangrijk! En zo weglatend en toevoegend ontstond een fris lied over Maria, Jozef, Anna, Simeon, over onszelf en bovenal over Jezus.”

Dit kind is onze koning

Als componist neurie je nogal eens een melodietje, op de fiets of wandelend. Wat minder vaak krijg je opeens een ‘flard’ van een lied in je hoofd, als je bijvoorbeeld onder de douche staat. Dit laatste overkwam Tobias een tijdje geleden en daaruit is het lied ‘Dit kind is onze koning’ ontstaan. Tobias: “Het hele refrein met tekst en melodie kwam zomaar in m'n hoofd toen ik aan het douchen was. Ik had al wel bedacht dat er nog wel een lekker up-tempo 6/8 liedje bij kon op de cd. Ik legde mijn refreintje aan de band voor en tekstschrijver Roeland Smith was bereid de coupletten erbij te schrijven. Die heb ik vervolgens weer op muziek gezet en zo is dit nummer ontstaan.”

Het lied heeft een fijne, toegankelijke melodie en een heel vrolijk refrein. De titel ‘Dit kind is onze koning!’ zet je op het spoor van Jezus, die zegt: laat de kinderen tot mij komen. En: als je niet wordt als één van hen, pas je niet bij het koninkrijk. Roeland: “Het idee trof me, dat Jezus dat extra duidelijk heeft gemaakt door zélf ook als kind bij ons te komen. In een kind is alles te vinden wat God van ons vraagt. En vanuit die gedachte ontstonden de coupletten van het lied, een kinderlijk eenvoudig kerstlied voor de hele gemeente. In een kind klopt het hart van Gods koninkrijk.